ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆಯಾ? ಏಕೆ ಮೊಬೈಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಟೇಪ್‌ಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ?

• ದೇಸಿ ಪೋಸ್ಟ್ ಡೆಸ್ಕ್:

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಮನೆಯಲ್ಲಿದ್ದ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳ ಪೆಟ್ಟಿಗೆ ಈಗ ಎಲ್ಲಿದೆ?
ಹಳೆಯ ಟೇಪ್ ರೆಕಾರ್ಡರ್, Walkman, ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಪ್ಲೇಯರ್—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಮನೆಯ ಸಂಗೀತದ ಭಾಗವಾಗಿದ್ದವು. ಹಾಡು ಕೇಳಬೇಕೆಂದರೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಖರೀದಿಸಬೇಕು. ಹಾಡು ಇಷ್ಟವಾದರೆ ಅದನ್ನೇ ಮತ್ತೆ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಬೇಕು. ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಟೇಪ್ ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿತ್ತು; ಪೆನ್ಸಿಲ್‌ನಿಂದ ರೀಲ್ ತಿರುಗಿಸಿ ಮತ್ತೆ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳೂ ಇದ್ದವು. ನಂತರ CD ಬಂತು. ಬಳಿಕ MP3. ಈಗ Spotify, YouTube ಮತ್ತು ಇತರ streaming ಸೇವೆಗಳು. ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಬಹುತೇಕರು ಭಾವಿಸಿದ್ದರು. ಆದರೆ ಕಥೆ ಅಲ್ಲಿಗೆ ಮುಗಿದಿಲ್ಲ. ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳತ್ತ ಮತ್ತೆ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ.

ಇದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಮಾಣದ mainstream comeback ಅಲ್ಲ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಿಯರು, collectors, nostalgia ಹುಡುಕುವವರು ಮತ್ತು physical music ಇಷ್ಟಪಡುವವರ ನಡುವೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತೆ ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ವಸ್ತುವಾಗಿ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಭಾರತದ ಸಂಗೀತ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಲ್ಲಿ ವಿಶಿಷ್ಟ ಸ್ಥಾನ ಪಡೆದಿತ್ತು. 1980ರ ದಶಕದಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳು ದೇಶದಾದ್ಯಂತ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗಿದ್ದವು. ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡುಗಳು, ಭಜನೆ, ಗಜಲ್, ಪಾಪ್ ಸಂಗೀತ ಎಲ್ಲವೂ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮೂಲಕ ಮನೆಮನೆಗೆ ತಲುಪುತ್ತಿದ್ದವು. ಇದರಿಂದ 40–60ರ ವಯಸ್ಸಿನ ಅನೇಕ ಭಾರತೀಯರಿಗೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು audio format ಅಲ್ಲ. ಅದು ಬಾಲ್ಯದ ನೆನಪು. ಮೊದಲ ಬಾರಿ ಕೇಳಿದ ಸಿನಿಮಾ ಹಾಡು, ಅಪ್ಪ-ಅಮ್ಮನ ಸಂಗೀತದ ಸಂಗ್ರಹ, ಬಸ್ ಅಥವಾ ಆಟೋದಲ್ಲಿ ಕೇಳುತ್ತಿದ್ದ ಹಾಡು, ಮದುವೆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ಹಾಕುತ್ತಿದ್ದ ಕ್ಯಾಸೆಟ್, ಮನೆಯ tape recorder ಮುಂದೆ ಕುಳಿತು ಹಾಡು ರೆಕಾರ್ಡ್ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದ ದಿನಗಳು… ಹೀಗಾಗಿ ಇಂದಿನ streaming ಯುಗದಲ್ಲಿ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಾಗ, ಜನರಿಗೆ ಕೇವಲ ಹಾಡು ಸಿಗುವುದಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಕಾಲಘಟ್ಟವೇ ಕೈಗೆ ಸಿಕ್ಕಂತಾಗುತ್ತದೆ.

Streaming ಎಲ್ಲವನ್ನೂ ಕೊಟ್ಟಿತು; ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಏನು ಕೊಡುತ್ತದೆ?
ಇಂದು ಒಂದು ಹಾಡು ಕೇಳಲು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಖರೀದಿಸುವ ಅಗತ್ಯವೇ ಇಲ್ಲ. ಮೊಬೈಲ್ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಿ. ಹಾಡಿನ ಹೆಸರನ್ನು ಹುಡುಕಿ. ಕೆಲವೇ ಸೆಕೆಂಡುಗಳಲ್ಲಿ ಹಾಡು ಸಿದ್ಧ. ಆದರೆ streamingನಲ್ಲಿ ಒಂದು ವಿಚಿತ್ರ ಅನುಭವ ಇದೆ. ನಮ್ಮ ಬಳಿ ಸಾವಿರಾರು ಹಾಡುಗಳಿವೆ, ಆದರೆ ಯಾವುದೂ ನಮ್ಮದೇ ಎನ್ನುವ ಭಾವನೆ ಕಡಿಮೆ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬೇರೆ. ನೀವು ಒಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುತ್ತೀರಿ. ಅದನ್ನು ಪ್ಲೇಯರ್‌ಗೆ ಹಾಕುತ್ತೀರಿ. Side A ಮುಗಿದರೆ Side Bಗೆ ತಿರುಗಿಸುತ್ತೀರಿ. ಮುಂದಿನ ಹಾಡಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾದರೆ fast-forward ಮಾಡಬೇಕು. ಅಂದರೆ ಸಂಗೀತ ಕೇಳುವ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆಯಲ್ಲೇ ಒಂದು ರೀತಿಯ ಭೌತಿಕ ಅನುಭವ ಇದೆ. ಇದೇ ಕಾರಣಕ್ಕೆ streaming‌ನಿಂದ ಬೇಸತ್ತ ಕೆಲ ಸಂಗೀತಾಸಕ್ತರಿಗೆ physical formats ಮತ್ತೆ ಆಕರ್ಷಕವಾಗುತ್ತಿವೆ ಎಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ revival ಕುರಿತು ವರದಿ ಮಾಡಿರುವ Calcutta Records ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಖರೀದಿಸುವವರು ಯಾರು?
ಇವರು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಯುಗವನ್ನು ಸ್ವತಃ ಅನುಭವಿಸಿದವರು. ಹಳೆಯ ಮನೆಯ ವಸ್ತುಗಳನ್ನು ಜೋಡಿಸುವಾಗ ಸಿಕ್ಕ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಕೇಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ತಮ್ಮ ಬಾಲ್ಯದ ಹಾಡುಗಳನ್ನು ಮತ್ತೆ ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಯುವ collectors, ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಯುಗವನ್ನು ನೋಡದ 20–30ರ ವಯಸ್ಸಿನವರಿಗೂ ಇದರಲ್ಲಿ ಆಸಕ್ತಿ ಮೂಡುತ್ತಿದೆ. ಇವರಿಗೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಒಂದು ಹಳೆಯ ಸಂಗೀತ ಮಾಧ್ಯಮ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಅದರ design, tape reels, cover art ಮತ್ತು retro look ಕೂಡ ಆಕರ್ಷಣೆಯಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಮಾಧ್ಯಮಗಳಲ್ಲಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳ ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು collections ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯೂ ಇದಕ್ಕೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡುತ್ತಿದೆ. ಇವರು ಸಂಗೀತವನ್ನು ಕೇವಲ appನಲ್ಲಿ ಕೇಳಲು ಬಯಸುವುದಿಲ್ಲ. ಹಾಡಿನ ಒಂದು physical copy ತಮ್ಮ ಬಳಿ ಇರಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾವನೆ ಇವರದ್ದು. ಅವರಿಗೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್, CD ಅಥವಾ vinyl ಒಂದು ಸಂಗೀತದ ವಸ್ತು.

ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತೆ ಕೇಳಬಹುದೇ?
ಹೌದು. ಆದರೆ ಎಲ್ಲ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳ ಸ್ಥಿತಿಯೂ ಒಂದೇ ಆಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗಳು ಹಲವು ದಶಕಗಳಷ್ಟು ಹಳೆಯದಾಗಿದ್ದರೂ ಸರಿಯಾಗಿ ಸಂಗ್ರಹಿಸಿದ್ದರೆ ಇನ್ನೂ play ಆಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಬಿಸಿಲು, ಅತಿಯಾದ ತೇವಾಂಶ, ಧೂಳು ಮತ್ತು ಕೆಟ್ಟ playback equipment ಟೇಪ್‌ನ ಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ಹಾಳುಮಾಡಬಹುದು. ಟೇಪ್‌ನ magnetic coating ಹಾಳಾಗುವುದು, tape stretch ಆಗುವುದು ಅಥವಾ playback ಸಮಯದಲ್ಲಿ tape ಸಿಕ್ಕಿಹಾಕಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಂತಾದ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಎದುರಾಗಬಹುದು. ಅದರಲ್ಲೂ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಅನ್ನು ಒಳ್ಳೆಯ conditionನಲ್ಲಿರುವ playerನಲ್ಲಿ ಬಳಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.

Walkman ಮತ್ತೆ ಏಕೆ ಕುತೂಹಲ ಮೂಡಿಸುತ್ತಿದೆ?
ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಇದ್ದರೂ ಅದನ್ನು ಕೇಳಲು player ಬೇಕು. ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಬಹುತೇಕ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ tape recorder ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿತ್ತು. ನಂತರ ಅವು ಕಾಣೆಯಾಗುತ್ತಾ ಹೋದವು.
ಈಗ vintage audio equipment ಹುಡುಕುವ collectors ಮತ್ತೆ ಹಳೆಯ Walkman ಮತ್ತು cassette decks ಹುಡುಕುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕೆಲವು ಹಳೆಯ audio equipmentಗಳಿಗೆ servicing ಮಾಡುವ ಮಾರುಕಟ್ಟೆಯೂ ಮತ್ತೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ ಎಂದು revival ಕುರಿತ ವರದಿ ಹೇಳುತ್ತದೆ. ಅಂದರೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ revival ಎಂದರೆ ಕೇವಲ tapeಗಳ ಮಾರಾಟವಲ್ಲ. ಅದರ ಜೊತೆ player → repair → accessories → collection → community ಎಂಬ ಒಂದು ಸಣ್ಣ ecosystem ಕೂಡ ರೂಪುಗೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.

ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನಲ್ಲಿ ಧ್ವನಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಚೆನ್ನಾಗಿರುತ್ತದೆಯೇ?
ಇದು ಆಸಕ್ತಿದಾಯಕ ಪ್ರಶ್ನೆ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್ digital audioಗಿಂತ ತಾಂತ್ರಿಕವಾಗಿ ಉತ್ತಮ sound quality ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂದು ಸರಳವಾಗಿ ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ಗೆ tape hiss ಇರುತ್ತದೆ. Frequency response ಸೀಮಿತವಾಗಿರಬಹುದು. ಹಳೆಯ tape ಅಥವಾ ಕೆಟ್ಟ player ಇದ್ದರೆ ಧ್ವನಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ಹದಗೆಡಬಹುದು. ಆದರೆ analogue tapeನ ಧ್ವನಿಯಲ್ಲಿ ಇರುವ warmth ಕೆಲ ಸಂಗೀತ ಪ್ರಿಯರಿಗೆ ಇಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ. Tape saturation ಮತ್ತು ಅದರ ಸ್ವಾಭಾವಿಕ ಧ್ವನಿ digital audioಗಿಂತ ವಿಭಿನ್ನ ಅನುಭವ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಆಯ್ಕೆ ಮಾಡುವುದು ಯಾವಾಗಲೂ “ಇದು ಉತ್ತಮ quality” ಎಂಬ ಕಾರಣಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರವಲ್ಲ. ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದರ ಧ್ವನಿ + ನೆನಪು + physical experience ಮುಖ್ಯ.

ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನ cover ತೆಗೆದುಕೊಂಡು ನೋಡಿದಾಗ ಅದರ ಮೇಲೆ ಮುದ್ರಿಸಿರುವ ಅಕ್ಷರಗಳು, ಕಲಾವಿದರ ಹೆಸರು, ನಿರ್ಮಾಣ ಸಂಸ್ಥೆಯ logo, album artwork—ಇವೆಲ್ಲವೂ ಒಂದು ಕಾಲದ ದಾಖಲೆಗಳಂತೆ ಕಾಣುತ್ತವೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಹಳೆಯ ಭಾರತೀಯ ಸಿನಿಮಾ ಸಂಗೀತದ original commercial cassettes ಈಗ collectorsಗೆ ಆಸಕ್ತಿಯ ವಸ್ತುಗಳಾಗಿವೆ. ಹಳೆಯ HMV, Polydor, T-Series ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ labelಗಳ cassette releases ಇಂದಿಗೂ collectionಗಳಲ್ಲಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತವೆ.ಹೀಗಾಗಿ ಒಂದು ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಈಗ ಕೆಲವರಿಗೆ audio archive ಕೂಡ.

ಇದು ನಿಜವಾಗಿಯೂ ದೊಡ್ಡ comeback ಆಗಿದೆಯೇ?
ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಮತ್ತೆ ಜನಪ್ರಿಯವಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ 1980–90ರಂತೆ ಭಾರತದೆಲ್ಲೆಡೆ ಮತ್ತೆ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಅಂಗಡಿಗಳು ತೆರೆಯುತ್ತಿವೆ ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ. Streaming ಇಂದಿಗೂ ಸಂಗೀತ ಕೇಳುವ ಅತ್ಯಂತ ಸುಲಭ ಮತ್ತು ವ್ಯಾಪಕ ಮಾರ್ಗ. ಆದರೆ niche marketನಲ್ಲಿ revival ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತಿದೆ. ಹಳೆಯ cassettesಗಾಗಿ ಹುಡುಕಾಟ, collectors community, vintage equipment, social-media culture ಮತ್ತು ಕೆಲವು ಹೊಸ ಸಂಗೀತ ಬಿಡುಗಡೆಗಳಲ್ಲಿ cassette editions ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿರುವುದು ಈ revivalನ ಭಾಗವಾಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಇದು mass-market replacementಗಿಂತ cultural revival ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ಸರಿಯಾದ ವಿವರಣೆ.

ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಮುಂದೆ ಸಾಗಿದಂತೆ ಹಳೆಯ ವಸ್ತುಗಳು ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಸಾಯುತ್ತವೆ ಎಂದು ನಾವು ಭಾವಿಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಸಂಗೀತದ ವಿಷಯದಲ್ಲಿ ಅದು ಯಾವಾಗಲೂ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. Vinyl ಮತ್ತೆ ಬಂದಿದೆ. CD ಇನ್ನೂ ತನ್ನದೇ ಬಳಕೆದಾರರನ್ನು ಹೊಂದಿದೆ. ಈಗ ಕ್ಯಾಸೆಟ್ ಕೂಡ ಮತ್ತೆ collectors ಮತ್ತು nostalgia lovers ನಡುವೆ ಕಾಣಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಿದೆ.
ಕಾರಣ ಬಹುಶಃ ಸರಳ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಗೀತವನ್ನು ಸುಲಭಗೊಳಿಸಬಹುದು. ಆದರೆ ನೆನಪುಗಳನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ.

ಮೊಬೈಲ್‌ನಲ್ಲಿ ಅದೇ ಹಾಡು ಇಂದು ಒಂದು clickನಲ್ಲಿ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ 30 ವರ್ಷ ಹಳೆಯ ಕ್ಯಾಸೆಟ್‌ನ ರೀಲ್ ತಿರುಗಲು ಆರಂಭಿಸಿದಾಗ ಕೇಳಿಸುವ ಮೊದಲ ಸಣ್ಣ ಶಬ್ದ,
ಅದು ಹಾಡಿನ ಭಾಗವಾಗಿರದಿದ್ದರೂ, ಒಂದು ಕಾಲದ ನೆನಪಿನ ಭಾಗವಾಗಿರುತ್ತದೆ!