ಢಾಕಾ: ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನಡುವಿನ ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮತ್ತೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಚರ್ಚೆಯ ಕೇಂದ್ರಬಿಂದುವಾಗಿದ್ದು, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಹೊಸ ಹೇಳಿಕೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯದಲ್ಲಿ ಸಂಚಲನ ಮೂಡಿಸಿದೆ. ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಕುರಿತು ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆಯೇ ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧದ ಭವಿಷ್ಯ ನಿರ್ಧಾರವಾಗಲಿದೆ ಎಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕತ್ವ ಹೇಳಿರುವುದು ನೀರಿನ ರಾಜಕೀಯಕ್ಕೆ ಹೊಸ ತಿರುವು ನೀಡಿದೆ.
1996ರಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ನಡುವೆ ಸಹಿಯಾಗಿದ್ದ ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಈ ವರ್ಷದ ಅಂತ್ಯದೊಳಗೆ ಮುಕ್ತಾಯಗೊಳ್ಳಲಿದ್ದು, ಅದರ ಮುಂದುವರಿದ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುರಿತ ಚರ್ಚೆ ಈಗ ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸರ್ಕಾರ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದದ ಕುರಿತು ತಕ್ಷಣ ಮಾತುಕತೆ ಆರಂಭಿಸುವ ಅಗತ್ಯವಿದೆ ಎಂದು ಅಭಿಪ್ರಾಯ ವ್ಯಕ್ತಪಡಿಸಿದೆ.
ಏನು ಹೇಳಿದೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ?
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು, ದೇಶದ ಜನರ ನೀರಿನ ಅಗತ್ಯ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಸ ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ರೂಪಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ. ಜೊತೆಗೆ ಭಾರತ ಜತೆ ಉತ್ತಮ ಸಂಬಂಧ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕಾದರೆ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ವಿಷಯ ಅತ್ಯಂತ ಮಹತ್ವದ್ದಾಗಿದೆ ಎಂದು ಸ್ಪಷ್ಟಪಡಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಪ್ರಸ್ತುತ 30 ವರ್ಷದ ಒಪ್ಪಂದ ಮುಕ್ತಾಯವಾದ ಬಳಿಕವೂ ಹೊಸ ಒಪ್ಪಂದ ಜಾರಿಗೆ ಬರುವವರೆಗೆ ಹಳೆಯ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮುಂದುವರಿಯಬೇಕು ಎಂಬ ಅಭಿಪ್ರಾಯವೂ ವ್ಯಕ್ತವಾಗಿದೆ. ಭವಿಷ್ಯದ ಜಲ ಒಪ್ಪಂದಗಳು ದೀರ್ಘಾವಧಿ ಮತ್ತು ಶಾಶ್ವತ ಮಾದರಿಯಲ್ಲಿ ಇರಬೇಕು ಎಂದು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ರಾಜಕೀಯ ವಲಯ ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದೆ.
ಗಂಗಾ ಒಪ್ಪಂದದ ಮಹತ್ವ ಏನು?
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯಾಗಿ ಹರಿಯುವ ಈ ನದಿ, ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಪ್ರವೇಶಿಸಿದ ಬಳಿಕ “ಪದ್ಮಾ” ಎಂದು ಕರೆಯಲ್ಪಡುತ್ತದೆ. ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ಕೃಷಿ, ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಮೀನುಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಸರ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ಈ ನದಿ ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ಕೋಟ್ಯಾಂತರ ಜನರ ಜೀವನ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಚಟುವಟಿಕೆ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಒಣಗಾಲದಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶಕ್ಕೆ ಅತ್ಯಂತ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ವಿಚಾರವಾಗಿದೆ. 1996ರಲ್ಲಿ ಸಹಿಯಾಗಿದ್ದ ಒಪ್ಪಂದದ ಪ್ರಕಾರ, ಫರಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಬಳಿ ಗಂಗಾ ನದಿಯ ನೀರನ್ನು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ನಡುವೆ ಹಂಚಿಕೆ ಮಾಡಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಆತಂಕ?
ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ಹಲವು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಭಾರತ ಫರಕ್ಕಾ ಬ್ಯಾರೇಜ್ ಮೂಲಕ ಹೆಚ್ಚುವರಿ ನೀರನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿದೆ ಎಂಬ ಆರೋಪ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಕೆಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ನದಿಯ ನೀರಿನ ಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ, ಉಪ್ಪುಪದಾರ್ಥ ಪ್ರಮಾಣ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿದೆ ಎಂದು ಅಲ್ಲಿನ ರಾಜಕೀಯ ನಾಯಕರು ಹೇಳುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದೇ ವೇಳೆ ಭಾರತ ತನ್ನದೇ ನೀರಿನ ಅವಶ್ಯಕತೆ ಮತ್ತು ಪಶ್ಚಿಮ ಬಂಗಾಳದ ನೀರಾವರಿ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಗಮನದಲ್ಲಿಟ್ಟುಕೊಳ್ಳಬೇಕಿದೆ ಎಂಬ ನಿಲುವು ಹೊಂದಿದೆ.
ಚೀನಾ ಅಂಶವೂ ಚರ್ಚೆಯಲ್ಲಿ
ಇತ್ತೀಚಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಕೆಲವು ನದಿ ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಚೀನಾದ ಬೆಂಬಲ ಪಡೆಯಲು ಮುಂದಾಗಿರುವುದು ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸವಾಲಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ ಎಂಬ ವಿಶ್ಲೇಷಣೆ ಕೇಳಿಬರುತ್ತಿದೆ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಟೀಸ್ಟಾ ನದಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಮತ್ತು ಪದ್ಮಾ ನದಿ ಯೋಜನೆಗಳಲ್ಲಿ ಚೀನಾದ ಆಸಕ್ತಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ಭೌಗೋಳಿಕ ರಾಜಕೀಯ ಸಮೀಕರಣಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯ ಪರಿಣಾಮವೂ ಮಹತ್ವದದ್ದು
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯಿಂದ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ನದಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆ ಮಾದರಿಗಳ ಬದಲಾವಣೆ, ಹಿಮನದಿಗಳ ಕರಗುವಿಕೆ ಮತ್ತು ನೀರಿನ ಹರಿವಿನ ಅಸ್ಥಿರತೆ ಭವಿಷ್ಯದ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದಗಳನ್ನು ಇನ್ನಷ್ಟು ಸಂಕೀರ್ಣಗೊಳಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಪರಿಸರ ತಜ್ಞರು ಎಚ್ಚರಿಸಿದ್ದಾರೆ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಉತ್ಪಾದನೆ ಎರಡೂ ರಾಷ್ಟ್ರಗಳಿಗೆ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ಮಾತುಕತೆ ನಿರ್ಣಾಯಕ?
ಭಾರತ ಮತ್ತು ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದ ತಾಂತ್ರಿಕ ತಂಡಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ನದಿ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಮತ್ತು ಬಳಕೆಯ ಕುರಿತು ಅಧ್ಯಯನ ಆರಂಭಿಸಿರುವುದಾಗಿ ತಿಳಿದುಬಂದಿದೆ. ಮುಂದಿನ ತಿಂಗಳುಗಳಲ್ಲಿ ನಡೆಯುವ ಮಾತುಕತೆಗಳು ಎರಡು ರಾಷ್ಟ್ರಗಳ ಸಂಬಂಧದ ದಿಕ್ಕನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ. ವಿಶ್ಲೇಷಕರ ಪ್ರಕಾರ, ಈ ಬಾರಿ ಚರ್ಚೆ ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹಂಚಿಕೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿರುವುದಿಲ್ಲ. ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ರಾಜಕೀಯ, ಚೀನಾ ಪ್ರಭಾವ, ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತು ಆರ್ಥಿಕ ಹಿತಾಸಕ್ತಿಗಳೂ ಮಹತ್ವದ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸಬಹುದು.
ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಅಧ್ಯಾಯ?
ತಜ್ಞರ ಅಭಿಪ್ರಾಯದಲ್ಲಿ, ಗಂಗಾ ಜಲ ಹಂಚಿಕೆ ಒಪ್ಪಂದ ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ–ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶ ಸಂಬಂಧದ ಪ್ರಮುಖ ಪರೀಕ್ಷೆಯಾಗಬಹುದು. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ಬಾಂಗ್ಲಾದೇಶದಲ್ಲಿ ರಾಜಕೀಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳ ನಡುವೆಯೇ ಈ ವಿಷಯ ಹೆಚ್ಚು ಸೂಕ್ಷ್ಮವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಾತುಕತೆ ಯಶಸ್ವಿಯಾದರೆ ದಕ್ಷಿಣ ಏಷ್ಯಾದ ನೀರಿನ ರಾಜಕೀಯದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಮತೋಲನ ಮೂಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಭಿನ್ನಾಭಿಪ್ರಾಯ ಹೆಚ್ಚಾದರೆ ರಾಜತಾಂತ್ರಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳ ಮೇಲೂ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ ಎಂದು ವಿಶ್ಲೇಷಕರು ಅಭಿಪ್ರಾಯಪಟ್ಟಿದ್ದಾರೆ.
