- By DesiPost Analysis Team
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ದೇವಾಲಯಗಳಿಗೆ ಕೊರತೆಯಿಲ್ಲ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಇತಿಹಾಸ ಹೊಂದಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಚಿನ್ನದ ಗೋಪುರಗಳಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುವ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಬೆಟ್ಟದ ಮೇಲಿರುವ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಿವೆ. ಸಮುದ್ರ ತೀರದ ದೇವಾಲಯಗಳಿವೆ. ಆದರೆ ಕೇರಳದ ದಟ್ಟ ಅರಣ್ಯದ ಮಧ್ಯೆ ಇರುವ ಒಂದು ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರ ಮಾತ್ರ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತ ವಿಭಿನ್ನವಾಗಿದೆ…
ಅಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಗರ್ಭಗುಡಿ ಇಲ್ಲ. ಬೃಹತ್ ರಾಜಗೋಪುರ ಇಲ್ಲ. ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳ ವೈಭವವೂ ಇಲ್ಲ. ಆದರೂ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಭಕ್ತರನ್ನು ತನ್ನತ್ತ ಸೆಳೆಯುವ ಶಕ್ತಿ ಇದೆ. ಅದೇ ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎಂದೇ ಪ್ರಸಿದ್ಧವಾಗಿರುವ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರ.
ಅರಣ್ಯವೇ ದೇವಾಲಯವಾದ ಅಪರೂಪದ ಕ್ಷೇತ್ರ
ಪಶ್ಚಿಮ ಘಟ್ಟದ ಹಸಿರು ಪರಿಸರದ ನಡುವೆ, ಬಾವಳಿ ನದಿಯ ದಡದಲ್ಲಿರುವ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ದೇವಾಲಯ ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತು ಹೋಗಿರುವ ಅಪರೂಪದ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತಾಣವಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿನ ದೊಡ್ಡ ವಿಶೇಷತೆ ಎಂದರೆ, ಭಕ್ತರು ಭೇಟಿ ನೀಡುವ ಪ್ರಮುಖ ಆರಾಧನಾ ಸ್ಥಳವು ವರ್ಷಪೂರ್ತಿ ತೆರೆದಿರುವುದಿಲ್ಲ. ವೈಶಾಖ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಕ್ಕರೆ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರಿನಲ್ಲಿ ವಿಶೇಷ ಪೂಜೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಉತ್ಸವ ಮುಗಿದ ಬಳಿಕ ಆ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತೆರವುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ ಮತ್ತು ಆ ಸ್ಥಳ ಮತ್ತೆ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಸಂಪ್ರದಾಯವಲ್ಲ. ಮಾನವ ಮತ್ತು ಪ್ರಕೃತಿಯ ನಡುವಿನ ಸಂಬಂಧವನ್ನು ನೆನಪಿಸುವ ತತ್ವವಾಗಿದೆ.
ದಕ್ಷಯಾಗದೊಂದಿಗೆ ಇರುವ ಪುರಾಣ ಸಂಬಂಧ
ಕೊಟ್ಟಿಯೂರಿನ ಇತಿಹಾಸವನ್ನು ಪುರಾಣಗಳಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿ ನೋಡುವುದು ಕಷ್ಟ. ಜನಪ್ರಿಯ ನಂಬಿಕೆಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ದಕ್ಷ ಪ್ರಜಾಪತಿ ನಡೆಸಿದ ಮಹಾಯಾಗದೊಂದಿಗೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದ ಸಂಬಂಧವಿದೆ. ತಂದೆಯ ಯಾಗಕ್ಕೆ ಆಹ್ವಾನವಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸತಿದೇವಿ ಅಲ್ಲಿಗೆ ತೆರಳಿ ಅವಮಾನವನ್ನು ಸಹಿಸಲಾಗದೆ ಯೋಗಾಗ್ನಿಯಲ್ಲಿ ಲೀನಳಾದಳು ಎನ್ನುವುದು ಪುರಾಣ ಕಥೆ. ಈ ಘಟನೆಯಿಂದ ಕೋಪಗೊಂಡ ಶಿವನು ವೀರಭದ್ರನನ್ನು ಸೃಷ್ಟಿಸಿ ಯಾಗವನ್ನು ಧ್ವಂಸ ಮಾಡಿದನೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುತ್ತದೆ. ನಂತರ ಶಿವನನ್ನು ಶಾಂತಗೊಳಿಸಲು ದೇವತೆಗಳು ಒಂದಾಗಿ ಸೇರಿದ್ದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿಯೇ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಹಲವಾರು ಪರಂಪರೆಗಳಲ್ಲಿ ಕಂಡುಬರುತ್ತದೆ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರಕ್ಕೆ “ಕೂಡಿ ಸೇರಿದ ಊರು” ಎಂಬ ಅರ್ಥದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಎಂಬ ಹೆಸರು ಬಂದಿರಬಹುದು ಎಂಬ ಜನಪ್ರಿಯ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವೂ ಇದೆ.
ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎಂದು ಏಕೆ ಕರೆಯುತ್ತಾರೆ?
ಉತ್ತರ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕಾಶಿಗೆ ಇರುವ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸ್ಥಾನಮಾನವನ್ನು ದಕ್ಷಿಣ ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರಿಗೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬ ನಂಬಿಕೆ ಇದೆ. ಆದರೆ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣ ಕೇವಲ ಶಿವನ ಆರಾಧನೆಯಲ್ಲ. ಇಲ್ಲಿ ಆಚರಣೆಗೊಳ್ಳುವ ವಿಧಿವಿಧಾನಗಳು, ಪ್ರಕೃತಿಯೊಂದಿಗೆ ಬೆರೆತಿರುವ ಪೂಜಾ ಪದ್ಧತಿ ಮತ್ತು ಪುರಾಣದ ಹಿನ್ನೆಲೆ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ವಿಶಿಷ್ಟವಾಗಿಸಿವೆ. ಇಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಟ್ಟಡದೊಳಗೆ ಸೀಮಿತಗೊಳಿಸಿಲ್ಲ. ಅರಣ್ಯ, ನದಿ, ಕಲ್ಲು, ಮಳೆ ಮತ್ತು ಭೂಮಿಯೇ ಆರಾಧನೆಯ ಭಾಗವಾಗಿವೆ.
ವರ್ಷದಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 28 ದಿನ ಮಾತ್ರ ಏಕೆ?
ಇದೇ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರಿನ ದೊಡ್ಡ ರಹಸ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ವೈಶಾಖ ಮಹೋತ್ಸವದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಮಾತ್ರ ಅಕ್ಕರೆ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಭಕ್ತರಿಗೆ ತೆರೆಯಲಾಗುತ್ತದೆ. ಸುಮಾರು 28 ದಿನಗಳ ಕಾಲ ನಡೆಯುವ ಈ ಮಹೋತ್ಸವದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಭಕ್ತರು ಪಾಲ್ಗೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಉತ್ಸವದ ನಂತರ ತಾತ್ಕಾಲಿಕ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತೆರವುಗೊಳ್ಳುತ್ತವೆ. ಅರಣ್ಯ ಮತ್ತೆ ತನ್ನ ಸಹಜ ರೂಪಕ್ಕೆ ಮರಳುತ್ತದೆ. ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುವುದು ಸಾಮಾನ್ಯ. ಆದರೆ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಒಂದು ವಿಭಿನ್ನ ಸಂದೇಶ ನೀಡುತ್ತದೆ. ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮೇಲೆ ಆಧಿಪತ್ಯ ಸಾಧಿಸುವುದಲ್ಲ, ಅದರೊಂದಿಗೆ ಸಹಜೀವನ ನಡೆಸುವುದು ಮುಖ್ಯ.
ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಕೇವಲ ಧಾರ್ಮಿಕ ಕ್ಷೇತ್ರವಲ್ಲ
ಇಲ್ಲಿನ ಆಚರಣೆಗಳು ಶತಮಾನಗಳಿಂದ ಸಮಾಜದ ವಿವಿಧ ವರ್ಗಗಳನ್ನು ಒಗ್ಗೂಡಿಸಿವೆ. ಉತ್ಸವದ ಅನೇಕ ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳಲ್ಲಿ ಸ್ಥಳೀಯ ಸಮುದಾಯಗಳ ಪಾತ್ರ ಪ್ರಮುಖವಾಗಿದೆ. ವಿವಿಧ ಕುಟುಂಬಗಳು ಮತ್ತು ಸಮುದಾಯಗಳು ತಮ್ಮ ಪಾರಂಪರಿಕ ಜವಾಬ್ದಾರಿಗಳನ್ನು ಇಂದಿಗೂ ನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದರಿಂದ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ, ಬದುಕಿರುವ ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪರಂಪರೆಯಾಗಿದೆ.
ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಆರಾಧಿಸುವ ಭಾರತೀಯ ತತ್ವ
ಕೊಟ್ಟಿಯೂರನ್ನು ಗಮನಿಸಿದಾಗ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಪ್ರಶ್ನೆ ಮೂಡುತ್ತದೆ. ಏಕೆ ಇಲ್ಲಿ ಭವ್ಯ ಕಟ್ಟಡಗಳ ಬದಲು ಅರಣ್ಯವೇ ದೇವಾಲಯವಾಗಿದೆ?
ಬಹುಶಃ ಭಾರತೀಯ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಚಿಂತನೆಯಲ್ಲಿರುವ ಒಂದು ಮೂಲ ತತ್ವವೇ ಇದಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಿರಬಹುದು. ಮರಗಳಲ್ಲಿ ದೇವರನ್ನು ಕಂಡ ಸಂಸ್ಕೃತಿ. ನದಿಗಳನ್ನು ತಾಯಿಯೆಂದು ಪೂಜಿಸಿದ ಪರಂಪರೆ. ಪರ್ವತಗಳನ್ನು ದೈವಿಕ ಶಕ್ತಿಯ ಸಂಕೇತವೆಂದು ಗೌರವಿಸಿದ ನಂಬಿಕೆ. ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಇದೇ ತತ್ವದ ಜೀವಂತ ಉದಾಹರಣೆಯಂತೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ.
ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ದೇವಾಲಯದ ದೊಡ್ಡ ರಹಸ್ಯ ದೇವರ ಉಪಸ್ಥಿತಿಯಲ್ಲ…
ಅದು ಮಾನವನ ವಿನಯದಲ್ಲಿ ಇದೆ. ಇಂದು ನಾವು ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಬೆಟ್ಟಗಳನ್ನು ಸ್ಫೋಟಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ನದಿಗಳ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಅರಣ್ಯಗಳನ್ನು ನಗರಗಳನ್ನಾಗಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ನಮಗೆ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳ ಹಿಂದೆಯೇ ಒಂದು ಪಾಠ ಕಲಿಸಿದೆ. “ಪ್ರಕೃತಿಯನ್ನು ಗೆಲ್ಲಲು ಹೋಗಬೇಡ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ಬದುಕಲು ಕಲಿತುಕೋ.”
ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲಿ ಶಾಶ್ವತ ಕಟ್ಟಡಕ್ಕಿಂತ ಶಾಶ್ವತ ತತ್ವಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚಿನ ಮಹತ್ವ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಕೊನೆಯ ಮಾತು
ಕೊಟ್ಟಿಯೂರು ಶಿವ ಕ್ಷೇತ್ರವನ್ನು ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಿಣ ಕಾಶಿ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ. ಕೆಲವರು ದಕ್ಷಯಾಗ ನಡೆದ ಪವಿತ್ರ ಭೂಮಿ ಎಂದು ನಂಬುತ್ತಾರೆ. ಇನ್ನೂ ಕೆಲವರಿಗೆ ಅದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮಡಿಲಿನ ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅನುಭವ. ಯಾವ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ನೋಡಿದರೂ ಒಂದು ವಿಷಯ ಮಾತ್ರ ಸ್ಪಷ್ಟ. ಅರಣ್ಯ, ನದಿ ಮತ್ತು ಭಕ್ತಿ ಒಂದಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದ ಈ ಕ್ಷೇತ್ರ ಕೇವಲ ದೇವಾಲಯವಲ್ಲ… ಪ್ರಕೃತಿಯ ಮುಂದೆ ಮನುಷ್ಯ ವಿನಮ್ರನಾಗಬೇಕು ಎಂಬ ಭಾರತೀಯ ಚಿಂತನೆಯ ಜೀವಂತ ಸಂಕೇತವಾಗಿದೆ.
ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಪ್ರತಿವರ್ಷ ಸಾವಿರಾರು ಜನರು ಕೊಟ್ಟಿಯೂರಿಗೆ ದೇವರನ್ನು ನೋಡಲು ಮಾತ್ರ ಹೋಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಮ್ಮೊಳಗಿನ ಶಾಂತಿಯನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಹೋಗುತ್ತಾರೆ!
Editors Note:
ಈ ಲೇಖನವು ಪುರಾಣ ಪರಂಪರೆಗಳು, ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಆಚರಣೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಾರ್ವಜನಿಕವಾಗಿ ಲಭ್ಯವಿರುವ ಮಾಹಿತಿಯ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಸಿದ್ಧಪಡಿಸಿದ ವಿಶ್ಲೇಷಣಾತ್ಮಕ ಬರಹವಾಗಿದೆ. ಧಾರ್ಮಿಕ ನಂಬಿಕೆಗಳನ್ನು ಗೌರವಿಸುವುದರೊಂದಿಗೆ, ಇತಿಹಾಸ ಮತ್ತು ಸಂಸ್ಕೃತಿಯ ದೃಷ್ಟಿಕೋನದಿಂದ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಇದಾಗಿದೆ.
