ಒಂದು ಬೆಳಗ್ಗೆ, ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ಎದ್ದು ಹೊರಗೆ ಬಂದಾಗ ಅವರಿಗೆ ಮೊದಲಿಗೆ ಏನೋ ವಿಚಿತ್ರವಾಗಿ ಅನಿಸಿತು.
ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಮನೆಯ ಹಿಂದೆ ಕೇಳಿಬರುವ ನೀರಿನ ಶಬ್ದ… ಆ ದಿನ ಕೇಳಿಸಲಿಲ್ಲ.
ಅವರು ತೀರದ ಕಡೆ ನಡೆದುಕೊಂಡು ಹೋದರು. ನದಿ ಅಲ್ಲಿ ಇರಲಿಲ್ಲ.
ಅದೇ ನದಿ, ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ಒಂದೇ ದಿಕ್ಕಿನಲ್ಲಿ ಹರಿದ ನದಿ…
ಆ ರಾತ್ರಿ ಮಳೆ ಬಳಿಕ, ತನ್ನ ಹಳೆಯ ಹಾದಿಯನ್ನು ಬಿಟ್ಟು ಬೇರೆ ದಿಕ್ಕಿಗೆ ತಿರುಗಿತ್ತು. ಯಾರೂ ನಂಬಲಾರದ ದೃಶ್ಯ.
ಒಂದು ರಾತ್ರಿ… ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಬದಲಾವಣೆ… ಕರ್ನಾಟಕದ ಕೆಲವು ನದಿ ತೀರದ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಘಟನೆಗಳು ಅಪರೂಪವಾಗಿದ್ದವು.
ಆದರೆ ಈಗ ಅವು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿವೆ. ಭಾರೀ ಮಳೆ ಬಂದಾಗ, ನದಿ ತನ್ನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚು ನೀರನ್ನು ಹೊರುತ್ತದೆ.
ಆ ಒತ್ತಡದಲ್ಲಿ ಅದು ತನ್ನ ಹಳೆಯ ದಾರಿಯನ್ನು ತಡೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಸಾಧ್ಯವಾಗದೇ ಹೊಸ ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ. ಅದು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಹರಿವು ಬದಲಾಗುವುದಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಭೂಭಾಗದ ಭವಿಷ್ಯ ಬದಲಾಗುವುದು!
“ನಾಳೆ ನಮ್ಮ ಮನೆ ಇರ್ತಾ?” — ತೀರದ ಜನರ ಭಯ
ಒಮ್ಮೆ ಸುರಕ್ಷಿತವಾಗಿದ್ದ ಮನೆಗಳು… ಇಂದು ನದಿಯ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ನಿಂತಿವೆ. ಮಣ್ಣು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ತೀರ ಒಂದು ದಿನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಲ, ಪ್ರತಿದಿನ ಸ್ವಲ್ಪ ಸ್ವಲ್ಪವಾಗಿ ಕರಗುತ್ತಿದೆ. ಒಬ್ಬ ರೈತ ಹೇಳಿದ ಮಾತು ಈ ಕಥೆಯ ಹೃದಯ:
“ನದಿ ಹತ್ತಿರ ಬದುಕೋದು ನಮಗೆ ಹೊಸದಲ್ಲ… ಆದ್ರೆ ಈಗ ನದಿಯನ್ನೇ ನಾವು ಗುರುತಿಸಲಾಗುತ್ತಿಲ್ಲ.” ಈ ಅನಿಶ್ಚಿತತೆ — ಇದೇ ದೊಡ್ಡ ಸಂಕಟ.
ನದಿ ಯಾಕೆ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ?
ನದಿ ತಿರುಗುವುದು ಪ್ರಕೃತಿಯ ಭಾಗವೇ ಸರಿ. ಆದರೆ ಈಗ ಅದು ವೇಗವಾಗಿ, ಅಸಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆಯ ಮಾದರಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಳೆ, ಈಗ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಧಾರಾಕಾರವಾಗಿ ಬೀಳುತ್ತದೆ. ಆ ನೀರನ್ನು ನದಿ ಹೊತ್ತುಕೊಳ್ಳಲು ಆಗದೆ, ತನ್ನ ದಿಕ್ಕನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.
ನಮ್ಮ ಕೈಯಲ್ಲೂ ಕಾರಣಗಳಿವೆ!
ನದಿಯ ಕಥೆಯಲ್ಲಿ ನಾವು ಇಲ್ಲ ಅಂತ ಹೇಳಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಮರಳು ಗಣಿಗಾರಿಕೆ ನದಿಯ ತಳವನ್ನು ದುರ್ಬಲಗೊಳಿಸುತ್ತದೆ. ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಹರಿವಿನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕಾಡುಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾದರೆ, ಮಣ್ಣು ಹಿಡಿದುಕೊಳ್ಳುವ ಶಕ್ತಿ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ನದಿ ತನ್ನ ದಾರಿಯಲ್ಲಿ ಹರಿಯಬೇಕಾಗಿತ್ತು. ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ಅಡ್ಡಿಯಾದಾಗ… ಅದು ತನ್ನದೇ ದಾರಿ ಹುಡುಕುತ್ತದೆ.
ಒಂದೇ ನದಿ… ಎರಡು ಸಂಕಟ
ವಿಚಿತ್ರ ಸಂಗತಿ ಏನೆಂದರೆ ಒಂದೇ ನದಿ ಕೆಲವೆಡೆ ಪ್ರವಾಹ ಉಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ, ಮತ್ತೊಂದು ಕಡೆ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯನ್ನುಂಟುಮಾಡುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಮನೆಗಳು ಕೊಚ್ಚಿಹೋಗುತ್ತಿವೆ, ಇನ್ನೊಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಜನರು ನೀರಿಗೆ ಕಾಯುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಆಟವಲ್ಲ. ಇದು ಅಸಮತೋಲನದ ಪರಿಣಾಮ.
ಇದು ಕೇವಲ ಇಂದಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ? ಇಲ್ಲ. ಇದು ಭವಿಷ್ಯದ ಮುನ್ನೋಟ. ನದಿ ತಿರುಗುವುದು ಎಂದರೆ ಭೂಮಿಯ ನಕ್ಷೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಹಳ್ಳಿಗಳ ಸ್ಥಳ ಬದಲಾಗಬಹುದು, ಕೃಷಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕುಸಿಯಬಹುದು… ಅಂದರೆ, ಇದು ಕೇವಲ ಪರಿಸರ ಸಮಸ್ಯೆ ಅಲ್ಲ, ಇದು ಜೀವನದ ದಿಕ್ಕು ಬದಲಾವಣೆ.
ಒಮ್ಮೆ ನದಿ ನಮ್ಮ ಜೊತೆ ಸಾಗುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಅದು ತನ್ನದೇ ದಾರಿ ಹಿಡಿದಿದೆ. ಅದು ತಪ್ಪು ಮಾಡುತ್ತಿಲ್ಲ. ಅದು ತನ್ನ ಸ್ವಭಾವವನ್ನು ನೆನಪಿಸುತ್ತಿದೆ. ಪ್ರಶ್ನೆ ಒಂದೇ: ನದಿ ತಿರುಗುತ್ತಿದೆ… ಆದರೆ ನಾವು ಇನ್ನೂ ಅದೇ ಜಾಗದಲ್ಲಿ ನಿಂತಿದ್ದೇವೆಯಾ?
