ಭಾರತದ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ ಭಾರೀ ಬದಲಾವಣೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. ಒಮ್ಮೆ ದೆಹಲಿ ನಗರಕ್ಕೆ ಮಾತ್ರ ಸೀಮಿತವಾಗಿದ್ದ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಇಂದು ದೇಶದ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿ ರೂಪುಗೊಂಡಿದೆ. ವೇಗದ ಪ್ರಯಾಣ, ಟ್ರಾಫಿಕ್ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪರಿಹಾರ, ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಮತ್ತು ನಗರ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡುವ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲುಗಳು ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಸಾರಿಗೆ ಕ್ರಾಂತಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗಿವೆ.
ಪ್ರಧಾನಿ ನರೇಂದ್ರ ಮೋದಿ ಹೇಳುವಂತೆ, “ಆಧುನಿಕ ಭಾರತದ ನಗರಗಳಿಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ಹೊಸ ಜೀವನಾಡಿಯಾಗಿದೆ.” ಕಳೆದ 11 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತವು ಮೆಟ್ರೋ ವಿಸ್ತರಣೆಯಲ್ಲಿ ವಿಶ್ವದ ಗಮನ ಸೆಳೆದಿದೆ. ಇಂದು ಭಾರತವು ವಿಶ್ವದ ಮೂರನೇ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲ ಹೊಂದಿದ ರಾಷ್ಟ್ರವಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮಿದೆ.
248 ಕಿ.ಮೀ.ಯಿಂದ 1,013 ಕಿ.ಮೀ.ವರೆಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲ
2014ರಲ್ಲಿ ಕೇವಲ 5 ನಗರಗಳಲ್ಲಿ 248 ಕಿ.ಮೀ. ಉದ್ದದ ಮೆಟ್ರೋ ಜಾಲವಿತ್ತು. ಆದರೆ 2025ರ ವೇಳೆಗೆ ಅದು 23 ನಗರಗಳಿಗೆ ವಿಸ್ತರಿಸಿಕೊಂಡು 1,013 ಕಿ.ಮೀ.ಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಒಂದು ದಶಕದಲ್ಲಿ 763 ಕಿ.ಮೀ. ಹೊಸ ಮೆಟ್ರೋ ಮಾರ್ಗಗಳನ್ನು ದೇಶ ನಿರ್ಮಿಸಿದೆ.
ಮೆಟ್ರೋ ಪ್ರಯಾಣಿಕರ ಸಂಖ್ಯೆಯಲ್ಲೂ ಭಾರೀ ಏರಿಕೆ ಕಂಡುಬಂದಿದೆ. 2013-14ರಲ್ಲಿ ದಿನಕ್ಕೆ ಸುಮಾರು 28 ಲಕ್ಷ ಜನ ಮೆಟ್ರೋ ಬಳಸುತ್ತಿದ್ದರೆ, ಈಗ ಅದು 1.12 ಕೋಟಿಗೂ ಹೆಚ್ಚು ಜನರಿಗೆ ತಲುಪಿದೆ. ಇದು ನಗರ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆಯೆಂಬುದನ್ನು ತೋರಿಸುತ್ತದೆ.
ಸರ್ಕಾರದ ಭಾರೀ ಹೂಡಿಕೆ
ಮೆಟ್ರೋ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಗೆ ಭಾರತ ಸರ್ಕಾರ ಕಳೆದ 10 ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಸುಮಾರು ₹2.5 ಲಕ್ಷ ಕೋಟಿ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡಿದೆ. 2025-26ರ ವಾರ್ಷಿಕ ಮೆಟ್ರೋ ಬಜೆಟ್ ₹34,807 ಕೋಟಿಗೆ ಏರಿಕೆಯಾಗಿದೆ. 2013-14ರ ಹೋಲಿಕೆಯಲ್ಲಿ ಇದು ಆರು ಪಟ್ಟು ಹೆಚ್ಚು.
“ಮೇಕ್ ಇನ್ ಇಂಡಿಯಾ” ಯೋಜನೆಯಡಿ ದೇಶೀಯ ಉತ್ಪಾದನೆಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಲಾಗಿದೆ. ಭಾರತದಲ್ಲೇ 2,000ಕ್ಕೂ ಹೆಚ್ಚು ಮೆಟ್ರೋ ಕೋಚ್ಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗಿದೆ. ಬಿಇಎಂಎಲ್ ಸಂಸ್ಥೆ ದೆಹಲಿ, ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೊಲ್ಕತ್ತಾ, ಮುಂಬೈ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನಗರಗಳಿಗೆ ಮೆಟ್ರೋ ಬೋಗಿಗಳನ್ನು ಪೂರೈಸಿದೆ.
ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಹೊಸ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ
ಭಾರತದ ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆ ಕೇವಲ ವಿಸ್ತರಣೆಗೆ ಸೀಮಿತವಾಗಿಲ್ಲ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲೂ ದೇಶ ವೇಗವಾಗಿ ಮುನ್ನಡೆಯುತ್ತಿದೆ.
ಪ್ರಮುಖ ಹೊಸ ಪ್ರಯೋಗಗಳು:
- ನಮೋ ಭಾರತ್ ಹೈ-ಸ್ಪೀಡ್ ರೈಲು
- ಕೊಲ್ಕತ್ತಾದ ಅಂಡರ್ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ
- ಕೊಚ್ಚಿಯ ವಾಟರ್ ಮೆಟ್ರೋ
- ಡ್ರೈವರ್ಲೆಸ್ ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲು
- ಕ್ಯೂಆರ್ ಆಧಾರಿತ ಟಿಕೆಟ್ ವ್ಯವಸ್ಥೆ
- ನ್ಯಾಷನಲ್ ಕಾಮನ್ ಮೊಬಿಲಿಟಿ ಕಾರ್ಡ್
ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೋದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ ಡ್ರೈವರ್ಲೆಸ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಬಳಕೆಯಲ್ಲಿದೆ. ಇದರಿಂದ ಮಾನವ ಅವಲಂಬನೆ ಕಡಿಮೆಯಾಗಿದ್ದು, ಕಾರ್ಯಕ್ಷಮತೆ ಹೆಚ್ಚಿದೆ.
ಪರಿಸರ ಸ್ನೇಹಿ ಮೆಟ್ರೋ
ಮೆಟ್ರೋ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ಈಗ ಹಸಿರು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನಗಳತ್ತ ಸಾಗುತ್ತಿವೆ. ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಅನೇಕ ನಗರಗಳ ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಸೌರಶಕ್ತಿ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ರೀಜೆನೆರೇಟಿವ್ ಬ್ರೇಕಿಂಗ್ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ವಿದ್ಯುತ್ ಉಳಿತಾಯವೂ ಸಾಧ್ಯವಾಗಿದೆ.
ದೆಹಲಿ, ಕೊಚ್ಚಿ, ನಾಗ್ಪುರ, ಪುಣೆ ನಗರಗಳ ಹಲವು ಮೆಟ್ರೋ ನಿಲ್ದಾಣಗಳಿಗೆ ಗ್ರೀನ್ ಬಿಲ್ಡಿಂಗ್ ಪ್ರಮಾಣಪತ್ರವೂ ದೊರೆತಿದೆ.
ಮುಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಇನ್ನಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಣೆ
ದೇಶದ ಹಲವು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಮೆಟ್ರೋ ಯೋಜನೆಗಳು ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿವೆ. ಪುಣೆ ಮೆಟ್ರೋ ಹಂತ-2, ದೆಹಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ವಿಸ್ತರಣೆ, ಅಹಮದಾಬಾದ್ ಮೆಟ್ರೋ ಹಾಗೂ ಬೆಂಗಳೂರು ಮೆಟ್ರೋ ಹಂತ-3 ಯೋಜನೆಗಳಿಗೆ ಅನುಮೋದನೆ ನೀಡಲಾಗಿದೆ.
ಬೆಂಗಳೂರು ಮೆಟ್ರೋ ಹಂತ-3 ಯೋಜನೆಗೆ ₹15,600 ಕೋಟಿ ವೆಚ್ಚ ಅಂದಾಜಿಸಲಾಗಿದೆ. ನಗರದಲ್ಲಿ ಈಗಾಗಲೇ 75 ಕಿ.ಮೀ. ಮೆಟ್ರೋ ಕಾರ್ಯನಿರ್ವಹಿಸುತ್ತಿದ್ದು, ಇನ್ನೂ 145 ಕಿ.ಮೀ. ಮಾರ್ಗ ನಿರ್ಮಾಣ ಹಂತದಲ್ಲಿದೆ.
ನಗರ ಭಾರತದ ಹೊಸ ಗುರುತು
ಮೆಟ್ರೋ ರೈಲುಗಳು ಈಗ ಕೇವಲ ಸಾರಿಗೆ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯಲ್ಲ. ಅವು ನಗರಗಳ ಆರ್ಥಿಕ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ, ಉದ್ಯೋಗ, ಪರಿಸರ ಸಂರಕ್ಷಣೆ ಹಾಗೂ ವೇಗದ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಪ್ರತೀಕವಾಗಿವೆ. ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಜಾಗತಿಕ ಮಟ್ಟದಲ್ಲಿ ಮೆಟ್ರೋ ಆಧಾರಿತ ನಗರ ಸಾರಿಗೆ ಮಾದರಿಯಾಗಿ ಹೊರಹೊಮ್ಮುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
