ಒಮ್ಮೆ ಹೊಗೆಯೆದ್ದ ಅಡಿಗೆಮನೆಗಳು… ಸಂಜೆ ವೇಳೆಗೆ ಮಕ್ಕಳ ಆಟದ ಗದ್ದಲ… ಹಬ್ಬ ಬಂದರೆ ಹಾಡು-ನೃತ್ಯದಿಂದ ಕಂಗೊಳಿಸುತ್ತಿದ್ದ ಬೀದಿಗಳು…
ಇಂದು ಹಿಮಾಲಯದ ಅನೇಕ ಹಳ್ಳಿಗಳಲ್ಲಿ ಮೌನ ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದೆ. ಉತ್ತರಾಖಂಡ್ ಸೇರಿದಂತೆ ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶಗಳ ಹಲವಾರು ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಬದುಕಿಗಾಗಿ ಜನರು ನಗರಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಿದ್ದಂತೆ, ಮನೆಗಳು ಬಾಗಿಲು ಮುಚ್ಚಿಕೊಂಡಿವೆ. ಕೆಲವು ಕಡೆ ಸಂಪೂರ್ಣ ಹಳ್ಳಿಗಳೇ ಜನರಿಲ್ಲದ ಪ್ರದೇಶಗಳಾಗಿವೆ.
ಯಾಕೆ ಖಾಲಿಯಾಗುತ್ತಿವೆ ಹಳ್ಳಿಗಳು?
ಪರ್ವತ ಪ್ರದೇಶದ ಜೀವನ ಸುಂದರವಾದರೂ ಸುಲಭವಲ್ಲ. ಉತ್ತಮ ಆಸ್ಪತ್ರೆ ಇಲ್ಲ, ಕಾಲೇಜು ದೂರ, ಉದ್ಯೋಗ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆ. ಯುವಕರು ಓದು ಮತ್ತು ಕೆಲಸಕ್ಕಾಗಿ ನಗರಗಳಿಗೆ ತೆರಳುತ್ತಾರೆ. ಹೋದವರು ಮರಳಿ ಬರುವವರು ಕಡಿಮೆ. ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆ ಮತ್ತೊಂದು ದೊಡ್ಡ ಹೊಡೆತ. ಅನಿಯಮಿತ ಮಳೆ, ನೀರಿನ ಕೊರತೆ, ಭೂಕುಸಿತ ಮತ್ತು ಬೆಳೆ ಹಾನಿಯಿಂದ ಕೃಷಿ ಜೀವನ ಕಷ್ಟಕರವಾಗಿದೆ. ಪಶುಸಂಗೋಪನೆಯೂ ಹಿಂದಿನಷ್ಟು ಲಾಭದಾಯಕವಾಗಿಲ್ಲ. ಕೆಲ ಮನೆಗಳಲ್ಲಿ ಈಗ ವೃದ್ಧ ತಂದೆ-ತಾಯಿಗಳು ಮಾತ್ರ ಉಳಿದಿದ್ದಾರೆ. ಮಕ್ಕಳು ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ನೆಲೆಸಿದ್ದಾರೆ. ವರ್ಷಕ್ಕೊಮ್ಮೆ ಹಬ್ಬಕ್ಕೆ ಬಂದರೂ, ಆ ಹಳ್ಳಿ ಹಿಂದಿನ ಜೀವಂತಿಕೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಂಡಿದೆ.
ಕಣ್ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿರುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ
ಹಳ್ಳಿಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವುದು ಅಂದರೆ ಕೇವಲ ಮನೆಗಳು ಖಾಲಿಯಾಗುವುದಲ್ಲ. ಅದರೊಂದಿಗೆ ನೆನಪುಗಳು, ಭಾಷೆ, ಜನಪದ ಹಾಡುಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಪ್ರದಾಯಗಳೂ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮರೆಯಾಗುತ್ತಿವೆ. ಬೀಗ ಬಿದ್ದ ಶಾಲೆಗಳು, ಕುಸಿಯುತ್ತಿರುವ ಮರದ ಮನೆಗಳು, ನಿಶ್ಶಬ್ದ ದೇವಾಲಯಗಳು — ಇವೆಲ್ಲವೂ ಬದಲಾಗುತ್ತಿರುವ ಭಾರತದ ಕಥೆಯನ್ನು ಹೇಳುತ್ತಿವೆ. ಆದರೂ ಕೆಲವು ಯುವಕರು ಮತ್ತೆ ಹಳ್ಳಿಗಳತ್ತ ಮುಖ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ, ಹೋಂಸ್ಟೇ ಮತ್ತು ಸೇಂದ್ರಿಯ ಕೃಷಿ ಮೂಲಕ ಹೊಸ ಬದುಕು ಕಟ್ಟಿಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಯತ್ನಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಆದರೆ ಪರ್ವತ ಹಳ್ಳಿಗಳಿಗೆ ಮತ್ತೆ ಜೀವ ತುಂಬುವುದು ಇನ್ನೂ ದೊಡ್ಡ ಸವಾಲಾಗಿದೆ.
ಹಿಮಾಲಯದ ಈ ಮೌನ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಈಗ ಒಂದೇ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳುತ್ತಿವೆ — “ಒಮ್ಮೆ ಬಿಟ್ಟು ಹೋದ ಜನರು ಮತ್ತೆ ಮರಳಿ ಬರುತ್ತಾರೆಯೇ?”