ಕಾಶ್ಮೀರದ ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮ: ಮನೆಗಳೇ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾದ ಈ ಹಳ್ಳಿ ಭಾರತಕ್ಕೆ ಹೊಸ ದಾರಿ ತೋರಿಸುತ್ತಿದೆಯೇ?

• By DesiPost 

ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ನಕ್ಷೆಯಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಇತಿಹಾಸದ ಪುಸ್ತಕಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಕೆಲವು ಹಳ್ಳಿಗಳು ಒಂದು ಆಲೋಚನೆಯಿಂದ ಇಡೀ ದೇಶದ ಗಮನ ಸೆಳೆಯುತ್ತವೆ. ಕಾಶ್ಮೀರದ ಅರಗಾಮ್ ಅಂತಹ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ.

ಈ ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಬಂಗಾರದ ಗಣಿ ಇಲ್ಲ. ದೊಡ್ಡ ಕಾರ್ಖಾನೆಗಳಿಲ್ಲ. ಗಗನಚುಂಬಿ ಕಟ್ಟಡಗಳಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಈ ಹಳ್ಳಿ ಹೊಂದಿರುವ ಒಂದು ಸಂಪತ್ತು, ಇಂದಿನ ಜಗತ್ತಿನಲ್ಲಿ ದಿನದಿಂದ ದಿನಕ್ಕೆ ಅಪರೂಪವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪುಸ್ತಕಗಳು.

ಇದು ಕೇವಲ ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಇರುವ ಕಥೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಒಂದು ಸಮಾಜ ತನ್ನ ಭವಿಷ್ಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಬರೆಯಲು ಆರಂಭಿಸಿತು ಎಂಬ ಕಥೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಅರ್ಥವನ್ನು ನಾವು ತಪ್ಪಾಗಿ ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯಾಗುತ್ತಿದೆ ಎಂದರೆ ನಾವು ಏನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುತ್ತೇವೆ?

ಹೊಸ ರಸ್ತೆ. ಹೊಸ ಸೇತುವೆ. ಹೊಸ ಬಸ್ ನಿಲ್ದಾಣ. ಹೊಸ ಮಾರುಕಟ್ಟೆ. ಇವೆಲ್ಲವೂ ಅಗತ್ಯ. ಆದರೆ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿದರೆ ಉತ್ತರ ಸ್ವಲ್ಪ ಕಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.

ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಓದುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿ ಇಲ್ಲದಿದ್ದರೆ, ಆ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಎಷ್ಟು ದಿನ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ?

ರಸ್ತೆ ಒಂದು ಪೀಳಿಗೆಗೆ ಸಹಾಯ ಮಾಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಗ್ರಂಥಾಲಯ ಹಲವಾರು ಪೀಳಿಗೆಗಳನ್ನು ರೂಪಿಸಬಹುದು. ಅರಗಾಮ್ ಬಹುಶಃ ಇದೇ ವಿಷಯವನ್ನು ಅರ್ಥ ಮಾಡಿಕೊಂಡಿದೆ.

ಮನೆಗಳನ್ನು ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಾಗಿ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಕಲ್ಪನೆ ಎಲ್ಲಿಂದ ಬಂದಿತು?

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಗಾಗಿ ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ಕಟ್ಟಡ ನಿರ್ಮಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಜನರು ಅಲ್ಲಿಗೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ. ಪುಸ್ತಕ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಮನೆಗೆ ಬರುತ್ತಾರೆ.

ಆದರೆ ಇಲ್ಲಿ ಆ ಕ್ರಮವನ್ನು ತಲೆಕೆಳಗಾಗಿಸಲಾಗಿದೆ. ಜನರು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಬಳಿಗೆ ಹೋಗಬೇಕಾಗಿಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕಗಳೇ ಜನರ ಮನೆಗಳಿಗೆ ಬಂದಿವೆ. ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಸಾಹಿತ್ಯ. ಇನ್ನೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ವಿಜ್ಞಾನ. ಮತ್ತೊಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಇತಿಹಾಸ. ಇನ್ನೆಲ್ಲೋ ಮಕ್ಕಳ ಪುಸ್ತಕಗಳು. ಹೀಗೆ ಇಡೀ ಹಳ್ಳಿಯೇ ಒಂದು ತೆರೆದ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಾಗಿ ಬದಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದು ಕೇವಲ ಒಂದು ಯೋಜನೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ತಲುಪಿಸುವ ಪ್ರಜಾಪ್ರಭುತ್ವದ ಆಲೋಚನೆ.

ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಒಂದು ಮಗುವಿನ ಜೀವನವನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಬಹುದೇ?

ಈ ಪ್ರಶ್ನೆಗೆ ನೇರ ಉತ್ತರ ಕೊಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಜಗತ್ತಿನ ಬಹುತೇಕ ಮಹಾನ್ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳ ಜೀವನಚರಿತ್ರೆಗಳನ್ನು ಓದಿದರೆ ಒಂದು ಸಂಗತಿ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕಾಣಿಸುತ್ತದೆ. ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ, ಒಬ್ಬ ಶಿಕ್ಷಕ, ಒಂದು ಆಲೋಚನೆ. ಅಥವಾ ಒಂದು ಅವಕಾಶ. ಅವು ಅವರ ಬದುಕಿನ ದಿಕ್ಕನ್ನು ಬದಲಾಯಿಸಿದ್ದವು.

ಒಂದು ಗ್ರಾಮೀಣ ವಿದ್ಯಾರ್ಥಿಗೆ ದುಬಾರಿ ಕೋಚಿಂಗ್ ಸಿಗದಿರಬಹುದು. ಆದರೆ ಒಂದು ಉತ್ತಮ ಪುಸ್ತಕ ಸಿಕ್ಕರೆ? ಅವನ ಕಲ್ಪನೆಯ ಜಗತ್ತು ಬದಲಾಗಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವಿಜ್ಞಾನವನ್ನು ಪ್ರೀತಿಸಬಹುದು. ಒಬ್ಬ ಹುಡುಗಿ ಮೊದಲ ಬಾರಿಗೆ ವೈದ್ಯೆಯಾಗುವ ಕನಸು ಕಾಣಬಹುದು. ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಕೆಲವೊಮ್ಮೆ ಒಂದು ಕುಟುಂಬದ ಇತಿಹಾಸವನ್ನೇ ಬದಲಾಯಿಸುತ್ತದೆ.

ಮೊಬೈಲ್ ಯುಗದಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸೋತಿವೆಯೇ?

ಇಂದು ಎಲ್ಲರೂ ಒಂದು ಮಾತು ಹೇಳುತ್ತಾರೆ. ‘ಮಕ್ಕಳು ಪುಸ್ತಕ ಓದುವುದಿಲ್ಲ.’ ಆದರೆ ಬಹುಶಃ ಪ್ರಶ್ನೆಯೇ ತಪ್ಪಿರಬಹುದು. ಮಕ್ಕಳು ಓದುವುದಿಲ್ಲವೇ? ಅಥವಾ ನಾವು ಅವರಿಗೆ ಓದಲು ಒಂದು ವಾತಾವರಣವನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸಿಲ್ಲವೇ?

ಒಂದು ಮನೆಯಲ್ಲಿ ಪುಸ್ತಕಗಳಿಲ್ಲ. ಒಂದು ಬೀದಿಯಲ್ಲಿ ಗ್ರಂಥಾಲಯವಿಲ್ಲ. ಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಓದುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಲ್ಲ. ಆಮೇಲೆ ನಾವು ಮೊಬೈಲ್‌ಗಳನ್ನು ದೂಷಿಸುತ್ತೇವೆ. ಮೊಬೈಲ್ ಒಂದು ಸಾಧನ. ಪುಸ್ತಕವೂ ಒಂದು ಸಾಧನ. ಆದರೆ ಒಂದು ಸಮಾಜ ಯಾವ ಸಾಧನಕ್ಕೆ ಹೆಚ್ಚು ಮೌಲ್ಯ ನೀಡುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಮೇಲೆ ಅದರ ಭವಿಷ್ಯ ನಿಂತಿರುತ್ತದೆ.

ಕಾಶ್ಮೀರದ ಹೊಸ ಕಥೆ

ಹಲವಾರು ದಶಕಗಳಿಂದ ಕಾಶ್ಮೀರದ ಬಗ್ಗೆ ಜಗತ್ತು ಕೇಳಿದ್ದು ಸಂಘರ್ಷದ ಕಥೆಗಳು. ಅಶಾಂತಿಯ ಕಥೆಗಳು. ಭಯದ ಕಥೆಗಳು.

ಆದರೆ ಒಂದು ಸಮಾಜವನ್ನು ಅದರ ಕಷ್ಟಗಳಿಂದ ಮಾತ್ರ ಗುರುತಿಸುವುದು ನ್ಯಾಯವಲ್ಲ. ಅದರ ಕನಸುಗಳಿಂದಲೂ ಗುರುತಿಸಬೇಕು. ಅರಗಾಮ್ ಇಂದು ಜಗತ್ತಿಗೆ ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ಒಂದೇ. ‘ನಮ್ಮ ಮಕ್ಕಳು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹಿಡಿಯಲಿ.’ ಈ ಸಂದೇಶ ಯಾವುದೇ ರಾಜಕೀಯ ಭಾಷಣಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಏಕೆಂದರೆ ಒಂದು ಸಮಾಜ ತನ್ನ ಮುಂದಿನ ಪೀಳಿಗೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಗೆ ಯೋಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದೇ ಅದರ ನಿಜವಾದ ಪರಿಚಯ.

ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮ ಒಂದು ಪ್ರವಾಸಿ ತಾಣವಲ್ಲ

ಜನರು ಇದನ್ನು ಒಂದು ಹೊಸ ಪ್ರವಾಸೋದ್ಯಮ ಯೋಜನೆ ಎಂದು ನೋಡಬಹುದು. ಆದರೆ ಇದು ಅದಕ್ಕಿಂತ ದೊಡ್ಡದು. ಇದು ಒಂದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಪ್ರಯೋಗ. ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯ ಜನರು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಸೇರಿ ಜ್ಞಾನವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳಲು ನಿರ್ಧರಿಸಿದರೆ ಏನಾಗುತ್ತದೆ ಎಂಬುದರ ಉತ್ತರ. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಇಲ್ಲಿ ಅಲಂಕಾರಕ್ಕಾಗಿ ಇಲ್ಲ. ಅವು ಬಳಕೆಗೆ ಇವೆ. ಅವು ಸಂಭಾಷಣೆಗಳನ್ನು ಹುಟ್ಟಿಸುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಸ್ನೇಹಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತವೆ. ಹೊಸ ಕನಸುಗಳಿಗೆ ಕಾರಣವಾಗುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಹಳ್ಳಿಗಳು ಏನನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಿವೆ?

ಒಂದು ಕಾಲದಲ್ಲಿ ಗ್ರಾಮಗಳಲ್ಲಿ ಪತ್ರಿಕೆ ಓದುವ ಅಜ್ಜಂದಿರು ಇದ್ದರು. ಕಥೆ ಹೇಳುವ ಹಿರಿಯರು ಇದ್ದರು… ಶಾಲೆಯ ನಂತರ ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವ ಮಕ್ಕಳು ಇದ್ದರು. ಇಂದು ನಿಧಾನವಾಗಿ ಆ ಜಾಗವನ್ನು phone ‘ಪರದೆ’ಗಳು ಆಕ್ರಮಿಸುತ್ತಿವೆ. ಇದು ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದ ವಿರುದ್ಧದ ಮಾತಲ್ಲ. ಆದರೆ ಒಂದು ಎಚ್ಚರಿಕೆ.

ವೇಗವಾಗಿ ಮಾಹಿತಿ ಪಡೆಯುವ ಸಮಾಜ ಮತ್ತು ಆಳವಾಗಿ ಯೋಚಿಸುವ ಸಮಾಜ ಎರಡೂ ಒಂದೇ ಅಲ್ಲ. ಪುಸ್ತಕಗಳು ಸಹನೆಯನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಒಂದು ವಿಚಾರದ ಜೊತೆ ಸಮಯ ಕಳೆಯುವುದನ್ನು ಕಲಿಸುತ್ತವೆ. ಅದೇ ಗುಣಗಳು ಒಂದು ಉತ್ತಮ ನಾಗರಿಕನನ್ನು ರೂಪಿಸುತ್ತವೆ.

ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಹೊಸ ಸೂತ್ರ

ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಸಾವಿರಾರು ಕೋಟಿ ರೂಪಾಯಿಗಳ ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಯೋಜನೆಗಳು ನಡೆಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿಯಲ್ಲಿ ಐನೂರು ಮಕ್ಕಳು ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಪುಸ್ತಕ ಓದಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ ಅದರ ಸಾಮಾಜಿಕ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಅಳೆಯಲು ಸಾಧ್ಯವೇ?

ಒಬ್ಬ ವೈದ್ಯ ಹುಟ್ಟಬಹುದು, ಒಬ್ಬ ವಿಜ್ಞಾನಿ ಹುಟ್ಟಬಹುದು, ಒಬ್ಬ ಕವಿ ಹುಟ್ಟಬಹುದು, ಒಬ್ಬ ಉತ್ತಮ ಶಿಕ್ಷಕ ಹುಟ್ಟಬಹುದು, ಇವುಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದರ ಮೌಲ್ಯವನ್ನು ಕೂಡ ಹಣದಲ್ಲಿ ಲೆಕ್ಕ ಹಾಕಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ. ಬಹುಶಃ ಅದಕ್ಕಾಗಿಯೇ ಶಿಕ್ಷಣದ ಮೇಲೆ ಹೂಡಿಕೆ ಮಾಡುವ ಸಮಾಜಗಳು ದೀರ್ಘಕಾಲದ ಯಶಸ್ಸು ಕಾಣುತ್ತವೆ.

ಭಾರತದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯಕ್ಕೂ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮ ಇದ್ದರೆ?

ಒಮ್ಮೆ ಕಲ್ಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ.

ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮ. ಕೇರಳದಲ್ಲಿ ಒಂದು ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮ. ಗುಜರಾತ್, ಒಡಿಶಾ, ಅಸ್ಸಾಂ, ನಾಗಾಲ್ಯಾಂಡ್ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ರಾಜ್ಯದಲ್ಲೂ ಒಂದು ಹಳ್ಳಿ ತನ್ನನ್ನು ಪುಸ್ತಕಗಳ ಮೂಲಕ ಗುರುತಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಆರಂಭಿಸಿದರೆ? ಅದು ಕೇವಲ ಓದಿನ ಅಭಿಯಾನವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಒಂದು ಸಾಂಸ್ಕೃತಿಕ ಪುನರುಜ್ಜೀವನವಾಗಬಹುದು.

ಅರಗಾಮ್ ಪುಸ್ತಕ ಗ್ರಾಮದ ದೊಡ್ಡ ಸಾಧನೆ ಸಾವಿರಾರು ಪುಸ್ತಕಗಳನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸಿರುವುದಲ್ಲ. ಅದು ಭಾರತದ ಅಭಿವೃದ್ಧಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಅಸೌಕರ್ಯಕರ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಿರುವುದು…

ನಾವು ಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಉತ್ತಮ ರಸ್ತೆಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಉತ್ತಮ ಆಲೋಚನೆಗಳತ್ತ ಹೋಗುವ ದಾರಿಗಳನ್ನು ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ನಾವು ಡಿಜಿಟಲ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ರೀಡಿಂಗ್ ಇಂಡಿಯಾ ನಿರ್ಮಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ನಾವು ಕಟ್ಟಡಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಆದರೆ ಮನಸ್ಸುಗಳನ್ನು ಕಟ್ಟುತ್ತಿದ್ದೇವೆಯೇ?

ಬಹುಶಃ ಒಂದು ದೇಶದ ನಿಜವಾದ ಸಂಪತ್ತು ಅದರ ನೆಲದೊಳಗಿನ ಖನಿಜಗಳಲ್ಲಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದರ ಗ್ರಂಥಾಲಯಗಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಓದುಗರಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ. ಅದರ ಕನಸು ಕಾಣುವ ಮಕ್ಕಳಲ್ಲಿ ಇರುತ್ತದೆ.

ರಸ್ತೆಗಳು ಜನರನ್ನು ಒಂದು ಊರಿನಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಊರಿಗೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಪುಸ್ತಕಗಳು ಒಂದು ತಲೆಮಾರನ್ನು ಒಂದು ಭವಿಷ್ಯದಿಂದ ಇನ್ನೊಂದು ಭವಿಷ್ಯಕ್ಕೆ ಕರೆದೊಯ್ಯುತ್ತವೆ!