ನವದೆಹಲಿ: ನೀರಿನ ಬಿಕ್ಕಟ್ಟಿನ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತನಾಡುವಾಗ ನಮ್ಮ ಗಮನ ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ನದಿಗಳು, ಅಣೆಕಟ್ಟುಗಳು ಅಥವಾ ಮಳೆಯ ಕೊರತೆಯ ಕಡೆಗೆ ಹೋಗುತ್ತದೆ. ಆದರೆ ಈ ಎಲ್ಲಕ್ಕಿಂತಲೂ ದೊಡ್ಡ ಮತ್ತು ಮೌನವಾಗಿ ನಡೆಯುತ್ತಿರುವ ಸಂಕಷ್ಟ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ಕ್ಷೀಣತೆ. ನೆಲದಡಿ ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಸಂಗ್ರಹವಾಗಿದ್ದ ನೀರನ್ನು ನಾವು ಕೆಲವೇ ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ವೇಗವಾಗಿ ಖಾಲಿ ಮಾಡುತ್ತಿದ್ದೇವೆ. ಇದೇ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಮುಂದುವರಿದರೆ, ಮುಂದಿನ ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಭಾರತ ಎದುರಿಸುವ ಅತಿದೊಡ್ಡ ಸವಾಲುಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಕೊರತೆಯೂ ಒಂದಾಗಬಹುದು ಎಂದು ತಜ್ಞರು ಎಚ್ಚರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ.
ಭೂಗರ್ಭ ಜಲವು ಕಣ್ಣಿಗೆ ಕಾಣುವುದಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ದೇಶದ ಕೋಟ್ಯಂತರ ಜನರ ಕುಡಿಯುವ ನೀರು, ಕೃಷಿ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ನಗರಗಳ ದೈನಂದಿನ ಬದುಕು ಇದೇ ನೀರಿನ ಮೇಲೆ ಅವಲಂಬಿತವಾಗಿದೆ. ಈ ಅಮೂಲ್ಯ ಸಂಪತ್ತಿನ ವೇಗವಾದ ಕುಸಿತ ಈಗ ರಾಷ್ಟ್ರೀಯ ಮಟ್ಟದ ಚಿಂತೆಯಾಗಿ ಪರಿಣಮಿಸಿದೆ.
ಭೂಗರ್ಭ ಜಲ ಎಂದರೇನು?
ಮಳೆ ಸುರಿದಾಗ ಅದರ ಒಂದು ಭಾಗ ನದಿಗಳು, ಕೆರೆಗಳು ಮತ್ತು ಜಲಾಶಯಗಳಿಗೆ ಹರಿಯುತ್ತದೆ. ಉಳಿದ ನೀರಿನ ಒಂದು ಭಾಗ ನಿಧಾನವಾಗಿ ಮಣ್ಣಿನೊಳಗೆ ಇಳಿದು ಕಲ್ಲುಗಳ ನಡುವಿನ ಖಾಲಿ ಜಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಸಂಗ್ರಹವಾಗುತ್ತದೆ. ಇದೇ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲ. ಸಾವಿರಾರು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಪ್ರಕೃತಿಯೇ ಈ ನೀರನ್ನು ಸಂಗ್ರಹಿಸುತ್ತಾ ಬಂದಿದೆ. ಬೋರ್ವೆಲ್, ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಕೊಳವೆಬಾವಿಗಳ ಮೂಲಕ ನಾವು ಇದೇ ನೀರನ್ನು ಹೊರತೆಗೆದು ಬಳಸುತ್ತೇವೆ. ಆದರೆ ಭೂಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಮರುಪೂರೈಕೆಯಾಗುವ ಪ್ರಮಾಣಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ನೀರನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡರೆ ಒಂದು ಹಂತದ ನಂತರ ಜಲಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯಲು ಆರಂಭವಾಗುತ್ತದೆ.
ಭಾರತದ ಜೀವನಾಡಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲ
ಭಾರತದಲ್ಲಿ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಬಹುಪಾಲು ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದಿಂದಲೇ ಬರುತ್ತದೆ. ಗ್ರಾಮೀಣ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಕುಟುಂಬಗಳು ಇನ್ನೂ ಬಾವಿ ಮತ್ತು ಬೋರ್ವೆಲ್ಗಳನ್ನೇ ಅವಲಂಬಿಸಿವೆ. ನಗರಗಳಲ್ಲಿಯೂ ಪೈಪ್ಲೈನ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಬಂದರೂ ಅದರ ಮೂಲ ಅನೇಕ ಕಡೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲವೇ ಆಗಿದೆ. ಕೃಷಿ ಕ್ಷೇತ್ರದಲ್ಲೂ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಇದೇ. ದೇಶದ ನೀರಾವರಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯ ದೊಡ್ಡ ಭಾಗ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ಮೇಲೆ ನಿಂತಿದೆ. ಅಕ್ಕಿ, ಕಬ್ಬು, ಗೋಧಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ನಿರಂತರವಾಗಿ ಬೋರ್ವೆಲ್ ಮೂಲಕ ನೀರು ಪೂರೈಸಲಾಗುತ್ತಿದೆ.
ವಿಶ್ವದಲ್ಲೇ ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಭೂಗರ್ಭ ಜಲ ಬಳಸುವ ದೇಶ
ವಿಶ್ವದ ಹಲವು ಅಧ್ಯಯನಗಳ ಪ್ರಕಾರ, ಭೂಗರ್ಭ ಜಲವನ್ನು ಅತಿ ಹೆಚ್ಚು ಬಳಸುವ ರಾಷ್ಟ್ರ ಭಾರತ. ಅಮೆರಿಕ ಮತ್ತು ಚೀನಾವನ್ನು ಸೇರಿಸಿದಷ್ಟೂ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಭಾರತ ಹಲವು ಸಂದರ್ಭಗಳಲ್ಲಿ ಒಂಟಿಯಾಗಿ ಬಳಸುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಅಂದಾಜುಗಳಿವೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಪ್ರಮುಖ ಕಾರಣ ಜನಸಂಖ್ಯೆ, ಕೃಷಿಯ ವ್ಯಾಪ್ತಿ, ಮಾನ್ಸೂನ್ ಮಳೆಯ ಮೇಲಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಹಾಗೂ ನೀರಾವರಿಗಾಗಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ವ್ಯಾಪಕ ಬಳಕೆ.
ಏಕೆ ವೇಗವಾಗಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ ಜಲಮಟ್ಟ?
ಕಳೆದ ಮೂರು ದಶಕಗಳಲ್ಲಿ ದೇಶದಲ್ಲಿ ಲಕ್ಷಾಂತರ ಹೊಸ ಬೋರ್ವೆಲ್ಗಳು ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿವೆ. ಹಿಂದೆ 100 ಅಡಿ ಆಳದಲ್ಲಿ ಸಿಗುತ್ತಿದ್ದ ನೀರು ಈಗ ಅನೇಕ ಪ್ರದೇಶಗಳಲ್ಲಿ 800ರಿಂದ 1,500 ಅಡಿ ಆಳದಲ್ಲೂ ದೊರೆಯದ ಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗಿದೆ. ಇದಕ್ಕೆ ಹಲವು ಕಾರಣಗಳಿವೆ.
ಮೊದಲನೆಯದಾಗಿ, ನಗರೀಕರಣ. ಹಿಂದೆ ಮಳೆ ನೀರು ನೆಲದೊಳಗೆ ಇಳಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಈಗ ಕಾಂಕ್ರೀಟ್ ಕಟ್ಟಡಗಳು ಮತ್ತು ರಸ್ತೆಗಳಾಗಿ ಮಾರ್ಪಟ್ಟಿವೆ. ಮಳೆನೀರು ನೇರವಾಗಿ ಚರಂಡಿ ಮೂಲಕ ಹರಿದು ಹೋಗುತ್ತಿದೆ. ಎರಡನೆಯದಾಗಿ, ಅರಣ್ಯ ನಾಶ. ಕಾಡುಗಳು ಮಳೆನೀರನ್ನು ಹಿಡಿದು ಭೂಗರ್ಭಕ್ಕೆ ಸೇರಿಸುವಲ್ಲಿ ಪ್ರಮುಖ ಪಾತ್ರ ವಹಿಸುತ್ತವೆ. ಆದರೆ ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳು ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿರುವುದು ಸಹಜ ಜಲ ಮರುಪೂರೈಕೆಯನ್ನು ಕುಗ್ಗಿಸಿದೆ. ಮೂರನೆಯದಾಗಿ, ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ. ಅಕ್ಕಿ ಮತ್ತು ಕಬ್ಬಿನಂತಹ ಬೆಳೆಗಳು ಅಪಾರ ಪ್ರಮಾಣದ ನೀರನ್ನು ಬೇಡುತ್ತವೆ. ಹಲವು ರಾಜ್ಯಗಳಲ್ಲಿ ಇಂತಹ ಬೆಳೆಗಳ ವಿಸ್ತರಣೆ ಜಲಮಟ್ಟ ಕುಸಿಯಲು ಕಾರಣವಾಗಿದೆ.
ಕರ್ನಾಟಕದಲ್ಲಿಯೂ ಗಂಭೀರ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ
ಕರ್ನಾಟಕದ ಅನೇಕ ಜಿಲ್ಲೆಗಳಲ್ಲಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲಮಟ್ಟ ಆತಂಕಕಾರಿ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಕುಸಿಯುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು, ಕೋಲಾರ, ಚಿಕ್ಕಬಳ್ಳಾಪುರ, ತುಮಕೂರು, ವಿಜಯಪುರ, ಕಲಬುರಗಿ ಸೇರಿದಂತೆ ಹಲವು ಭಾಗಗಳಲ್ಲಿ ಹೊಸ ಬೋರ್ವೆಲ್ಗಳನ್ನು ನಿರಂತರವಾಗಿ ಕೊರೆಯಲಾಗುತ್ತಿದೆ. ಬೆಂಗಳೂರು ನಗರದಲ್ಲಿ ಜನಸಂಖ್ಯೆ ವೇಗವಾಗಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ಮೇಲಿನ ಒತ್ತಡವೂ ಹೆಚ್ಚಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ಬಡಾವಣೆಗಳಲ್ಲಿ ಟ್ಯಾಂಕರ್ ನೀರಿನ ಅವಲಂಬನೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವುದು ಇದರ ಸ್ಪಷ್ಟ ಸೂಚನೆ.
ರೈತರ ಸಂಕಷ್ಟ ಮತ್ತಷ್ಟು ಹೆಚ್ಚಳ
ಒಮ್ಮೆ ಬೋರ್ವೆಲ್ ಕೊರೆದರೆ ವರ್ಷಗಳ ಕಾಲ ನೀರು ದೊರೆಯುತ್ತಿತ್ತು. ಈಗ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ಬದಲಾಗಿದೆ. ಅನೇಕ ರೈತರು ಒಂದರ ಹಿಂದೆ ಒಂದರಂತೆ ಹಲವು ಬೋರ್ವೆಲ್ಗಳನ್ನು ಕೊರೆದರೂ ನೀರು ಸಿಗದೇ ಲಕ್ಷಾಂತರ ರೂಪಾಯಿ ನಷ್ಟ ಅನುಭವಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಹೊಸ ಬೋರ್ವೆಲ್ ವೆಚ್ಚ ಹೆಚ್ಚಾಗುತ್ತಿದೆ. ವಿದ್ಯುತ್ ಬಳಕೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ. ನೀರು ಸಿಗದ ಕಾರಣ ಬೆಳೆ ನಷ್ಟವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಇದರ ಪರಿಣಾಮ ಸಾಲದ ಹೊರೆ ಕೂಡ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿದೆ.
ನಗರಗಳ ಮುಂದಿನ ಸವಾಲು
ಬೆಂಗಳೂರು, ಚೆನ್ನೈ, ಹೈದರಾಬಾದ್, ದೆಹಲಿ ಸೇರಿದಂತೆ ದೊಡ್ಡ ನಗರಗಳು ಈಗಾಗಲೇ ನೀರಿನ ಬೇಡಿಕೆಯನ್ನು ಪೂರೈಸಲು ಕಷ್ಟಪಡುತ್ತಿವೆ. ಜನಸಂಖ್ಯೆ ಹೆಚ್ಚಿದಂತೆ ಮನೆಗಳ ಸಂಖ್ಯೆ, ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳು ಮತ್ತು ವಾಣಿಜ್ಯ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳೂ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿವೆ. ಆದರೆ ನೀರಿನ ಲಭ್ಯತೆ ಅದೇ ಪ್ರಮಾಣದಲ್ಲಿ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿಲ್ಲ. ಇದರಿಂದ ಮುಂದಿನ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ನೀರಿನ ಬೆಲೆ ಏರಿಕೆ, ಟ್ಯಾಂಕರ್ ಅವಲಂಬನೆ ಮತ್ತು ಪೂರೈಕೆ ಸಮಸ್ಯೆಗಳು ಇನ್ನಷ್ಟು ತೀವ್ರವಾಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆ ಇದೆ.
ಹವಾಮಾನ ಬದಲಾವಣೆಯೂ ದೊಡ್ಡ ಕಾರಣ
ಹಿಂದೆ ನಿಯಮಿತವಾಗಿ ಸುರಿಯುತ್ತಿದ್ದ ಮಳೆ ಈಗ ಕೆಲವೇ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಅತಿಯಾಗಿ ಸುರಿದು ಉಳಿದ ಸಮಯದಲ್ಲಿ ಬರಗಾಲದಂತಹ ಪರಿಸ್ಥಿತಿ ನಿರ್ಮಾಣವಾಗುತ್ತಿದೆ. ಮಳೆನೀರು ನಿಧಾನವಾಗಿ ನೆಲದೊಳಗೆ ಇಳಿಯುವ ಅವಕಾಶ ಕಡಿಮೆಯಾಗುತ್ತಿದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಭೂಗರ್ಭ ಜಲ ಮರುಪೂರೈಕೆ ಕುಂಠಿತವಾಗುತ್ತಿದೆ.
ಪರಿಹಾರಗಳಿವೆಯೇ?
ತಜ್ಞರ ಪ್ರಕಾರ ಇನ್ನೂ ಸಮಯ ಮೀರಿಲ್ಲ. ಆದರೆ ಕ್ರಮಗಳು ತಕ್ಷಣ ಆರಂಭವಾಗಬೇಕು. ಪ್ರತಿ ನಗರದಲ್ಲಿ ಮಳೆನೀರು ಸಂಗ್ರಹ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಕಡ್ಡಾಯಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಕೆರೆಗಳನ್ನು ಪುನರುಜ್ಜೀವನಗೊಳಿಸಬೇಕು. ಅರಣ್ಯ ಪ್ರದೇಶಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಬೇಕು. ಕೃಷಿಯಲ್ಲಿ ಹನಿ ನೀರಾವರಿ ಮತ್ತು ತುಂತುರು ನೀರಾವರಿಯನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸಬೇಕು. ನೀರು ಹೆಚ್ಚು ಬೇಕಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳ ಬದಲಿಗೆ ಕಡಿಮೆ ನೀರು ಬೇಕಾಗುವ ಬೆಳೆಗಳಿಗೆ ಉತ್ತೇಜನ ನೀಡಬೇಕು. ನಗರಗಳಲ್ಲಿ ಶುದ್ಧೀಕರಿಸಿದ ತ್ಯಾಜ್ಯ ನೀರನ್ನು ಕೈಗಾರಿಕೆಗಳಿಗೆ ಮರುಬಳಕೆ ಮಾಡುವ ವ್ಯವಸ್ಥೆಯನ್ನು ಮತ್ತಷ್ಟು ವಿಸ್ತರಿಸಬೇಕು.
ಇದು ಕೇವಲ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ
ಭೂಗರ್ಭ ಜಲದ ಕ್ಷೀಣತೆ ಕೇವಲ ಕುಡಿಯುವ ನೀರಿನ ಸಮಸ್ಯೆಯಲ್ಲ. ಇದು ಆಹಾರ ಭದ್ರತೆ, ಆರ್ಥಿಕತೆ, ಆರೋಗ್ಯ, ಕೈಗಾರಿಕೆ ಮತ್ತು ದೇಶದ ಭವಿಷ್ಯದ ಬೆಳವಣಿಗೆಯ ಮೇಲೂ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ವಿಷಯವಾಗಿದೆ. ಇಂದು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಮುಂದಿನ ಎರಡು-ಮೂರು ದಶಕಗಳ ಭಾರತದ ಜಲ ಭದ್ರತೆಯನ್ನು ನಿರ್ಧರಿಸಲಿವೆ. ನೀರನ್ನು ಅತಿಯಾಗಿ ಬಳಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯಿಂದ ಸಂರಕ್ಷಿಸುವ ಸಂಸ್ಕೃತಿಯತ್ತ ಸಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯವಾಗಿದೆ.
